5/29/2012

Các đề bài và hướng dẫn về bài thơ " Đất Nước" - Nguyễn Khoa Điềm

Advertisements
Đất nước
Trích trường ca "Mặt đường khát vọng" -Nguyễn Khoa Điềm



Bài 1
Tư tưởng “Đất nước của nhân dân” đã được thể hiện như thế nào trong đoạn thơ “Đất nước” (trích “Mặt đường khát vọng”) của Nguyễn Khoa Điềm?
Bài làm
Tư tưởng “Đất nước của nhân dân” đã chi phối cách nhìn, cách nghĩ về đất nước của Nguyễn Khoa Điềm trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt. Tư tưởng này làm phong phú thêm cho ý niệm đất nước trong thơ ca hiện đại.
Khái niệm đất nước gắn liền với truyền thống lịch sử văn hoá, phong tục tập quán và đời sống hàng ngày của con người Việt Nam ta, của nhân dân ta. Trước hết, đất nước là những gì gắn bó, gần gũi với mỗi con người, mỗi gia đình. Từ thuở ấu thơ, qua lời ru à ơi, qua những câu chuyện “ngày xửa ngày xưa” mẹ kể, đất nước hiện lên qua hình tượng mẹ Âu Cơ sinh bọc trứng trăm con, nguồn gốc của dân tộc Việt, qua truyền thuyết dựng nước và giữ nước của các vua Hùng, của Thánh Gióng qua các sự tích nên thơ như truyện cổ tích Trầu Cau:
Khi lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái
       “ngày xửa ngày xưa”... mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình
                           biết trồng tre mà đánh giặc
Trong đoạn thơ này, Nguyễn Khoa Điềm thể hiện những xúc cảm và suy tưởng về đất nước dưới dạng một lối trò chuyện tâm tình. Nhà thơ lấy chất liệu từ nguồn văn hoá dân gian, từ ca dao, tục ngữ, từ đời sống quen thuộc hằng ngày. Bởi vậy không gian nghệ thuật được mở rộng ra nhiều chiều và hình tượng trong thơ trở nên trữ tình, bay bổng:
Đất Nước là nơi ta hò hẹn
Đất nước là nơi em đánh rơi
                             chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi “con chim phượng hoàng
                            bay về hòn núi bạc”
Nước là nơi “con cá ngư ông
                           móng nước biển khơi”
...Đất Nướclà nơi dân mình đoàn tụ
Đất là nơi Chim về
Nước là nơi Rồng ở
Đất nước không chỉ trường tồn trong chiều dài lịch sử mấy ngàn năm cùng với những đặc điểm địa lí, phong tục tập quán, lối sống, tâm hồn và tính cách dân tộc mà nó còn hoá thân vào nhân dân, vào mỗi con người:
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Khi hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hoà nồng thắm
Khi chúng ta cầm tay mọi người
Đất Nước vẹn tròn to lớn
Đất nước hình thành và tồn tại được là do suy nghĩ, cảm xúc và hành động - tức sự sống của từng con người trong cộng đồng dân tộc. Do đó, sự sống của mỗi cá nhân gắn liền với sự hưng vong của đất nước, quyền lợi cá nhân đi đôi với quyền lợi quốc gia, dân tộc:
Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời
Khi đất nước đúng là của nhân dân thì trong mắt người dân, nó có những nét đẹp bất ngờ. Thiên nhiên cũng sống đời sống nhân dân dựng nước và giữ nước. Thiên nhiên ghi nhận những nỗi niềm to lớn và sâu sắc trong đời sống tinh thần của nhân dân và con người hoá thân vào đất nước:
Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ao ước,
                 một lối sống ông cha.           
Ôi Đất Nước sau bốn ngàn năm
                 đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hoá núi sông ta...
Và kì diệu thay, thiên nhiên cũng sống đời sống giống như con người với “những núi Vọng Phu”, “Những hòn Trống Mái”...
Chủ nhân của đất nước này, nói cho cùng không phải là các triều đại vua chúa kế tiếp nhau mà chính là nhân dân, những con người vô danh đã kiến tạo nên mọi giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội. Nhân dân đã làm nên đất nước và giữ gìn đất nước qua bao giai đoạn lịch sử thăng trầm:
Có biết bao người con gái, con trai
Trong bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Không ai nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước
Sự triển khai cảm hứng của Nguyễn Khoa Điềm trong đoạn thơ này có vẻ tự do, phóng túng nhưng thực ra tác giả vẫn tập trung thể hiện ý nghĩa cốt lõi: đất nước là của nhân dân. Nhà thơ đã thể hiện được chiều sâu lịch sử của một đất nước trường tồn trong đời sống nhân dân và vẻ đẹp vĩnh hằng của nó. Bài thơ khơi dậy lòng yêu nước, tự hào dân tộc và trách nhiệm công dân đối với đất nước trong mỗi chúng ta.
                        GS. Lê Trí Viễn 


Tải về xem tiếp Bài 2,3,4

 ShopKienThuc.Net tổng hợp từ nhiều tác giả
Bình luận
Mẹo: Đăng nhập vào Facebook để bắt đầu bình luận. Xem thêm cách vào Facebook.